|
لیست تحلیلی مداخلات آمریکا در
سرنگونی یا تغییر رژیمها
پنجشنبه
۸
ژانویه ۲۰۲۶
نشریه شهرما (تورنتو)
مهدی شمس
بازگشت
به صفحه
اصلی
|
|
پیامد بلند مدت |
پیامد
کوتاه مدت |
هدف اعلام
شده |
نوع مداخله |
زمان |
کشور |
|
الحاق |
سرنگونی ملکه لیلیوئوکلانی، انحلال حاکمیت بومی |
حفاظت از منافع تجاری و امنیتی آمریکا |
کودتای سیاسی با حمایت نظامی آمریکا، سپس الحاق |
۱۸۹۳
۱۸۹۸ |
پادشاهی هاوایی |
|
تضعیف دموکراسی، وابستگی به آمریکا، رشد نارضایتی عمومی |
سرنگونی دولت مصدق، بازگرداندن شاه |
جلوگیری از گسترش کمونیسم |
کودتا توسط سیا و
MI6 |
۱۹۵۳ |
ایران |
|
دولتهای دستنشانده، بیثباتی بلندمدت، جنگ داخلی |
سرنگونی آربنز |
مقابله با ملیسازی زمینها و تهدید شرکتهای آمریکایی |
کودتا و عملیات اطلاعاتی |
۱۹۵۴ |
گواتمالا |
|
دههها دیکتاتوری و بیثباتی |
حذف لومومبا |
مهار نفوذ
کمونیسم و بهره گیری از منابع طبیعی |
ترور و مداخله اطلاعاتی |
۱۹۶۰ |
کنگو |
|
تحکیم حکومت کاسترو، دشمنی طولانی با آمریکا |
شکست نظامی آمریکا |
سرنگونی فیدل کاسترو |
عملیات خلیج خوکها |
۱۹۶۱ |
کوبا |
|
تغییر سیاست
منطقهای و تقویت نفوذ آمریکا |
محدود |
جلوگیری از
نفوذ شوروی |
عملیات
دیپلماتیک و حمایت اطلاعاتی |
۱۹۵۰
۱۹۶۰ |
الجزایر و
معرب (کم اثر) |
|
شکست آمریکا، افزایش نفوذ شوروی و چین، بیثباتی منطقهای |
طولانی شدن جنگ و تخریب |
جلوگیری از گسترش کمونیسم |
حمایت نظامی و اقتصادی از رژیم جنوبی |
۱۹۵۵
۱۹۷۵ |
ویتنام جنوبی / ویتنام شمالی |
|
دیکتاتوری طولانی، سرکوب، نفرت تاریخی از آمریکا |
سرنگونی آلنده، قدرت گرفتن پینوشه |
مقابله با کمونیسم و محافظت از منافع شرکتها |
حمایت از کودتا علیه آلنده |
۱۹۷۳ |
شیلی |
|
جنگ داخلی و سرکوب |
حمایت از رژیم نظامی |
مهار گسترش کمونیسم
محافظت از منابع طبیعی |
حمایت نظامی و مالی از دولت مرکزی |
۱۹۸۰ |
السالوادور |
|
بحران انسانی،
بیثباتی سیاسی طولانی |
جنگ داخلی،
تضعیف حکومت ساندینیستا |
مقابله با دولت
چپگرا (ساندینیستا) |
حمایت مالی و
نظامی از شورشیان کونترا |
دهه
۱۹۸۰ |
نیکاراگوا |
|
وابستگی سیاسی
و اقتصادی به آمریکا، تضعیف استقلال |
سرنگونی دولت
منتخب |
محافظت از
آمریکاییها و جلوگیری از نفوذ کمونیسم |
حمله نظامی
مستقیم |
۱۹۸۳ |
گرانادا |
|
تغییر دولت،
حضور طولانی آمریکا |
سقوط رژیم |
دستگیری جنرال
نورگیگا |
عملیات نظامی
مستقیم |
۱۹۸۹ |
پاناما |
|
ادامه
بیثباتی، دخالت مکرر خارجی در سیاست داخلی |
بازگشت دولت
منتخب |
بازگرداندن
رئیسجمهور منتخب آریستید |
عملیات نظامی و
دیپلماتیک |
دهه
۱۹۹۰ |
هاییتی |
|
عدم ثبات
بلندمدت، ظهور گروههای مسلح |
محدودیت بحران
انسانی |
مقابله با جنگ
داخلی و تروریسم |
عملیات نظامی و
حمایت از فاکتورهای محلی |
دهه
۱۹۹۰ |
سومالی |
|
بیثباتی شدید،
جنگهای نیابتی، خلأ قدرت |
سرنگونی قذافی |
مقابله با
تروریسم، حمایت از انقلاب مردمی |
حمله هوایی و
حمایت از شورشیان |
۱۹۸۶ـ
۲۰۱۱ |
لیبی |
|
جنگ داخلی،
ظهور داعش، بحران انسانی و سیاسی طولانی |
سقوط صدام |
سرنگونی صدام
حسین
نابودی سلاحهای کشتار جمعی |
حمله نظامی
مستقیم
|
۲۰۰۳ |
عراق |
|
بیثباتی طولانی، فساد گسترده، بازگشت طالبان در
۲۰۲۱،
بحران انسانی و اقتصادی |
سقوط طالبان و ایجاد دولت دستنشانده موقت |
مقابله با القاعده و طالبان، ترویج دموکراسی |
حمله نظامی مستقیم، اشغال، حمایت از دولت دستنشانده |
۲۰۰۱-۲۰۲۱ |
افغانستان |
|
بیثباتی، نفوذ
خارجی بیشتر، جنگ نیابتی |
ادامه بحران |
مقابله با رژیم
اسد، حمایت از آزادی و دموکراسی |
حمایت مالی و
نظامی از مخالفان |
دهههای
اخیر |
سوریه |
|
وابستگی سیاسی،
بحران اقتصادی و انسانی طولانی |
دستگیری
نیکالاس مادورو |
ترویج دموکراسی
و حقوق بشر |
تحریمها،
حمایت سیاسی از گوایدو |
۲۰۱۹-۲۰۲۶ |
ونزوئلا |
|
|
|
|
|
|
|
درباره
این لیست
۱-
انگیزهها غالباً استراتژیک هستند:
منابع، ثبات منطقهای، موقعیت
ژئوپلیتیک و حفاظت از متحدان.
۲- هدف انسانی یا
دموکراتیک معمولاً پوششی است:
ادعا میشود دموکراسی و حقوق بشر ترویج میشود، اما منافع ملی
آمریکا در اولویت است.
۳- پیامدهای
بلندمدت اغلب برای جامعه هدف منفی است:
بیثباتی، وابستگی، جنگ داخلی و کاهش اعتماد به نهادهای داخلی.
۴- سبک مداخله
تغییر کرده است: از عملیات
مخفی و کودتاهای پشت پرده (دهه ۱۹۵۰–۱۹۸۰) به تحریمها و فشار
سیاسی آشکار در عصر مدرن.
۵- درس برای
جوامع تحت فشار: همسویی با
قدرتهای خارجی به طور موقت ممکن است مطلوب به نظر برسد، اما
پایدار نیست و استقلال واقعی را تضمین
نمیکند.
درباره
مداخله آمریکا در افغانستان
۱- هدف اصلی:
مقابله با القاعده پس از حملات ۱۱ سپتامبر، اما به سرعت اهداف
گسترش یافت و شامل «ترویج دموکراسی» و ایجاد دولت دستنشانده
نیز شد
۲-
پیامد کوتاهمدت: سرنگونی طالبان، قدرتگیری
دولت تحت حمایت آمریکا، پیشرفت نسبی در حقوق زنان و آموزش.
۳- پیامد
بلندمدت: فساد گسترده در دولت،
وابستگی شدید به کمکهای خارجی، بیثباتی مداوم، و نهایتاً
بازگشت طالبان به قدرت پس از خروج نیروهای آمریکایی.
۴-
درس
مهم: حتی با مداخله مستقیم و حمایت گسترده نظامی و
مالی، بدون پشتوانه اجتماعی و نهادی داخلی، ثبات و دموکراسی
پایدار ایجاد نمیشود.
|
|
بازگشت
به صفحه
اصلی |